Online psikolojik danışmanlık · Türkiye ve Avrupa · Türkçe WhatsApp: +971 58 866 4752
Blog · Kaygı

Hastalık Hastalığı (Hipokondri) Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Nasıl Geçer?

Sürekli ciddi bir hastalığınız olduğunu düşünüyor, tahlil sonuçları temiz çıksa da rahatlayamıyor musunuz? Hastalık hastalığının ne olduğunu, kaygıyı neyin beslediğini ve nasıl tedavi edildiğini anlattım.

Uzman Psikolog Dilara Hekal · 16 Kasım 2026 · 9 dk okuma

Hastalık hastalığı (hipokondri) nedir?

Halk arasında hastalık hastalığı ya da hipokondri denen durum, kişinin ciddi bir hastalığı olduğu veya yakalanacağı düşüncesiyle uzun süre meşgul olmasıdır. Bir baş ağrısı, kısa bir çarpıntı ya da ciltte yeni fark edilen bir leke... Bedende hissedilen sıradan bir duyum, zihinde hemen en kötü ihtimale bağlanır.

Kişi belirtileri uydurmuyor. Duyumlar gerçek; değişen, onlara yüklenen anlam ve bu anlamın getirdiği yoğun kaygı. Tahliller temiz çıkınca kısa bir nefes alınır. Birkaç gün sonra ise aynı soru ya da bu kez başka bir hastalık korkusu geri gelir.

Elbette herkes zaman zaman sağlığı için endişelenir. Yeni bir belirti fark edince doktora gitmek ya da bir sonucu merak etmek sağlıklı bir davranıştır. Hastalık kaygısını sıradan endişeden ayıran şey; kaygının süresi, yoğunluğu ve hayatta kapladığı yerdir. Gününüzün önemli bir kısmı bedeninizi dinlemek, araştırmak ve kendinizi ikna etmeye çalışmakla geçiyorsa, bu artık sıradan bir endişe olmaktan çıkmış olabilir.

Hipokondri bugün hangi tanı adlarıyla anılıyor?

Amerikan Psikiyatri Birliği'nin tanı el kitabı DSM-5 ile birlikte “hipokondriazis” terimi kaldırıldı. Yerine iki ayrı tanı tanımlandı ve bu ayrım DSM-5-TR'de de korunuyor: Belirgin ve sıkıntı veren bedensel belirtilerin ön planda olduğu durumlar için somatik belirti bozukluğu, bedensel belirtilerin hiç olmadığı ya da hafif olduğu ama hastalık kaygısının yoğun olduğu durumlar için hastalık kaygı bozukluğu.

DSM-5-TR'ye göre hastalık kaygı bozukluğunda ciddi bir hastalığa sahip olma ya da yakalanma uğraşı en az 6 ay sürer; korkulan hastalık bu süre içinde değişebilir. Tanı ölçütleri iki alt tip de tanımlar: sık sık doktora başvurup tetkik isteyen bakım arayan tip ve korkudan doktordan, hastaneden uzak duran bakımdan kaçınan tip.

Dünya Sağlık Örgütü'nün sınıflandırması ICD-11 ise hipokondriazisi (sağlık kaygısı bozukluğu) obsesif kompulsif ve ilişkili bozukluklar grubunda ele alır. Bu da obsesif kompulsif bozuklukla olan yakınlığı gösterir: zihne takılan bir düşünce ve onu yatıştırmak için tekrarlanan kontrol davranışları.

Hastalık hastalığının belirtileri nelerdir?

Belirtiler kişiden kişiye değişir. DSM-5-TR ölçütlerinde ve klinik pratikte sık karşılaşılan örüntüler şunlar:

Sürekli beden kontrolü: Nabzı ölçmek, aynada beni ya da lenf bezlerini tekrar tekrar incelemek, bir bölgeye bastırıp ağrıyıp ağrımadığını denemek.

Güvence arama: Doktorlara, eşe, arkadaşlara “Sence bir şeyim var mı?” diye defalarca sormak; aynı tetkiki farklı doktorlara yeniden yaptırmak.

İnternette belirti araştırma: Bir duyumu fark eder etmez arama motoruna yazmak ve saatlerce okumak.

Kaçınma: Hastalık haberlerinden, hastanelerden ya da korkulan hastalıkla ilgili konuşmalardan uzak durmak; bakımdan kaçınan tipte doktora hiç gitmemek.

Yoğun ve kolay tetiklenen kaygı: Bir tanıdığın hastalandığını duymak ya da bir haber okumak kaygıyı hızla artırabilir. Bedensel duyumlar kaygıyla birlikte arttığı için kişi, panik atakta yaşanan ani beden belirtilerine benzer çarpıntı, nefes darlığı ya da baş dönmesi de yaşayabilir.

Hastalık hastalığı ne kadar yaygın ve neden ortaya çıkar?

DSM-5-TR'de aktarılan verilere göre sağlık kaygısı ya da hastalık inancı, toplum örneklemlerinde 1–2 yıllık dönemde %1,3 ile %10 arasında görülür; ayakta tedavi gören hastalarda bu oran %3 ile %8 arasındadır. Kadınlarda ve erkeklerde benzer sıklıktadır. DSM-5-TR bu durumu genellikle erken ya da orta yetişkinlikte başlayan, süreğen ve dalgalı seyirli bir tablo olarak tanımlar.

Tek bir nedeni yok. DSM-5-TR'nin risk etkenleri arasında saydıkları şunlardır: büyük bir yaşam stresi, sonradan iyi huylu çıkan ama o an ciddi görünen bir sağlık tehdidi ve çocuklukta ciddi bir hastalık geçirmiş olmak. Genel kaygı eğilimi de tabloyu besler; bu yönüyle hastalık kaygısı, anksiyete ve kaygı bozukluklarının genel tablosu içinde de düşünülebilir.

İnternette belirti araştırmak kaygıyı neden artırır?

İnternette sağlık bilgisini aşırı ve tekrarlayıcı biçimde arayıp her aramadan daha kaygılı çıkmaya siberkondri deniyor. Starcevic ve Berle 2013 yılında Expert Review of Neurotherapeutics dergisinde bu kavramı, rahatlamak için yapılan ama sıkıntıyı artıran çevrim içi sağlık araması olarak tanımladı.

McMullan ve arkadaşlarının 2019'da Journal of Affective Disorders'da yayımladığı meta-analiz, sağlık kaygısı yüksek olan kişilerin internette daha fazla sağlık bilgisi aradığını ve siberkondriyle sağlık kaygısı arasında güçlü bir ilişki olduğunu gösterdi.

Mantığı aslında basit. Arama sonuçları olasılığa göre değil, tıklanma ve içerik bolluğuna göre sıralanır. Sıradan bir baş ağrısını aradığınızda en nadir ve en korkutucu nedenler de ilk sayfada karşınıza çıkabilir. Kaygılı zihin de gözünü oradan ayıramaz, en kötü ihtimale tutunur.

Doktora gitmek ya da test yaptırmak neden kalıcı olarak rahatlatmıyor?

Salkovskis ve Warwick'in 1986'da Behaviour Research and Therapy dergisinde yayımladığı bilişsel davranışçı modele göre güvence aramak kısa vadede kaygıyı düşürür, ama uzun vadede sürdürür. Her temiz sonuç, “Bu sefer kurtuldum ama ya kaçırdılarsa?” sorusuna yer bırakır ve kişi bir sonraki duyumda yeniden güvence arar.

Beden kontrolünde de aynı döngü işler. Bir bölgeye sürekli bastırmak o bölgeyi gerçekten hassaslaştırabilir; dikkati bedene yöneltmek de normalde fark edilmeyen duyumları büyütür. Yani kişi, kaygıyı azaltmak için yaptığı şeylerle farkında olmadan onu büyütür.

Hastalık hastalığı nasıl tedavi edilir?

Araştırmalarda en güçlü kanıta sahip yaklaşım bilişsel davranışçı terapidir (BDT). Thomson ve Page'in 2007'de yayımlanan Cochrane derlemesi, BDT başta olmak üzere psikoterapilerin hipokondriyak belirtileri bekleme listesi ya da olağan bakıma göre azalttığını bildirdi. Axelsson ve Hedman-Lagerlöf'ün 2019 tarihli meta-analizi de sağlık kaygısına yönelik BDT'nin kontrol gruplarına göre belirgin iyileşme sağladığını gösterdi.

Tyrer ve arkadaşlarının 2014'te The Lancet'te yayımladığı ve hastane polikliniklerinde yürütülen randomize çalışmada, sağlık kaygısına odaklı BDT alan hastalarda kaygı, standart bakım alanlara göre daha fazla azaldı. Hedman ve arkadaşlarının 2011'de British Journal of Psychiatry'de yayımladığı randomize çalışma ise internet üzerinden verilen BDT'nin şiddetli sağlık kaygısında etkili olduğunu gösterdi.

Kaygı ile çalışırken çoğunlukla bilişsel davranışçı terapi çerçevesinden yararlanıyorum. Seanslarda önce kaygının sizde nasıl işlediğini birlikte haritalandırırız: hangi duyum hangi düşünceyi tetikliyor, ardından hangi kontrol ya da güvence davranışı geliyor. Sonra bu davranışları kademeli olarak azaltır, felaket senaryolarını gerçekçi olasılıklarla tartar ve belirsizliğe tahammülü adım adım çalışırız. Davranışsal deneylerle, örneğin bir süre kontrol etmeyi bırakıp duyumun ne olacağını gözlemleyerek, korkulan sonucun gerçekleşip gerçekleşmediğini birlikte test ederiz. Dikkatin bedene kilitlenmesini fark etmek ve onu yeniden günlük hayata yöneltmek de çalışmanın önemli bir parçasıdır. Gerekli gördüğümde bir psikiyatri uzmanıyla iş birliği yapmanızı öneririm.

Bu süreci online olarak birlikte değerlendirmek isterseniz buradan ön görüşme talep edebilirsiniz.

Hastalık kaygısıyla baş etmek için kendi başıma neler yapabilirim?

Aşağıdaki adımlar terapinin yerini tutmaz. Yine de döngüyü fark etmenize yardımcı olabilir:

Aramayı ertelemeyi deneyin: Bir duyum fark ettiğinizde hemen internete bakmak yerine bunu bir kâğıda not edin ve bir süre bekleyin. Kaygının çoğu zaman kendiliğinden yatıştığını görmek, küçük ama önemli bir deneyimdir.

Kontrol davranışlarını sayın: Gün içinde kaç kez nabız ölçtüğünüzü ya da aynaya baktığınızı yazmak, döngünün ne kadar yer kapladığını gösterir.

Tek bir hekimle düzenli takip planlayın: Belirti çıktıkça farklı doktorlara gitmek yerine güvendiğiniz bir hekimle önceden belirlenmiş aralıklarla görüşmek, güvence arama döngüsünü sınırlar.

Belirsizliği adlandırın: Hiçbir tetkik yüzde yüz kesinlik vermez. “Şu an emin olamıyorum ve bununla bir süre kalabilirim” demek, kaygının sesini kısmak için kontrol etmekten daha kalıcı bir yoldur.

Dikkatinizi bedenden hayata döndürün: Kaygı yükseldiğinde yarım kalmış bir işe, bir yürüyüşe ya da bir sohbete dönmek, dikkatin bedende dolaşmasını azaltır.

Yeni, süregiden ya da değişen bir belirtiniz varsa önce bir hekim tarafından değerlendirilmeniz gerekir. Psikolojik destek tıbbi değerlendirmenin yerine geçmez.

Hastalık kaygısı için ne zaman destek almalıyım?

Sağlık kaygısı günlük işlerinizi, uykunuzu, ilişkilerinizi ya da iş hayatınızı etkilemeye başladıysa, temiz sonuçlar artık sizi rahatlatmıyorsa ya da korkudan doktora gitmekten kaçınıyorsanız profesyonel destek almanın zamanı gelmiş olabilir. Kaygıya depresif belirtiler de eşlik ediyorsa bu da ayrıca değerlendirilmeli.

Bazı kişiler bu kaygıyı yıllarca “benim huyum böyle” diyerek taşır. Oysa sağlık kaygısı tedavi edilebilen bir durumdur ve destek almak için kaygının dayanılmaz hâle gelmesini beklemek gerekmez.

Kaygı ve duygudurumla ilgili hangi konularda çalıştığımı kaygı ve depresyon çalışma alanı sayfasında bulabilirsiniz. Kendi durumunuzla ilgili kararları ise bir ruh sağlığı uzmanıyla birebir görüşerek vermeniz en doğrusu.

Online terapi hastalık kaygısında işe yarar mı?

Hedman ve arkadaşlarının çalışması, sağlık kaygısında BDT'nin internet üzerinden de etkili biçimde uygulanabildiğini gösteriyor. Seanslarım tamamen online ve görüntülü. Hastane ya da muayenehane ortamında kaygısı artan kişiler için bu, başlamayı kolaylaştırabilir. Görüşmeye evinizden, size uygun bir saatte katılabilir; seanslar arasında üzerinde çalıştığımız adımları günlük hayatınızda doğrudan deneyebilirsiniz. Online sürecin nasıl işlediğini online terapi sayfasında anlattım.

Kısa bir ön görüşme ile ihtiyacınızı birlikte değerlendirelim. Ön görüşme talep etmek için randevu sayfasına geçebilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Hastalık hastası olduğumu nasıl anlarım, bunun bir testi var mı?

Sağlık kaygısını taramak için geliştirilmiş ölçekler vardır; Salkovskis ve arkadaşlarının 2002'de Psychological Medicine'de yayımladığı Kısa Sağlık Kaygısı Envanteri bunlardan biridir. Ancak bu ölçekler tanı koymaz. Tanı, bir ruh sağlığı uzmanının değerlendirmesiyle konur.

Hipokondri ile panik atak aynı şey mi?

Hayır. Panik atakta korku birkaç dakika içinde zirveye ulaşan ani bir nöbet şeklinde yaşanır. Hastalık kaygısında ise ciddi bir hastalığa sahip olma düşüncesi aylarca süren bir uğraşa dönüşür. İkisi aynı kişide birlikte görülebilir; ayrımı bir uzman değerlendirmesi netleştirir.

Hastalık hastalığı kendiliğinden geçer mi?

DSM-5-TR bu durumu genellikle süreğen ve dalgalı seyirli bir tablo olarak tanımlar; stresli dönemlerde belirtiler artabilir. Kanıta dayalı psikoterapiler, özellikle BDT, belirtileri azaltmada etkilidir.

Doktora gitmeyi tamamen bırakmalı mıyım?

Hayır. Amaç tıbbi bakımdan kaçınmak değil, kaygı yüzünden tekrarlanan başvuruları azaltmaktır. Yeni ya da değişen belirtiler mutlaka hekim tarafından değerlendirilmelidir. Güvendiğiniz bir hekimle düzenli takip planlamak çoğu zaman en dengeli yoldur.

Hastalık kaygısı için ilaç kullanmak gerekir mi?

Psikolog olarak ilaç önermem ve reçete yazmam. İlaç gerekip gerekmediğine bir psikiyatri uzmanı karar verir; gerekli gördüğümde psikiyatri değerlendirmesi öneririm.

Yakınımın hastalık kaygısına nasıl destek olabilirim?

Sürekli “Bir şeyin yok” diye güvence vermek kısa vadede rahatlatır ama döngüyü besleyebilir. Endişesini küçümsemeden dinlemek, profesyonel destek almasını cesaretlendirmek ve terapide belirlenen planı desteklemek daha yararlı olur.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavi yerine geçmez. Belirtileriniz sürüyorsa bir uzmandan destek almanız önerilir.

İlgili yazılar

İlk adımı bugün atın

Kısa bir ön görüşme ile ihtiyacınızı birlikte değerlendirelim. Sorularınız için WhatsApp üzerinden ulaşabilir ya da uygun bir seans saati seçebilirsiniz.

Randevu WhatsApp