Travma Nedir? Çocukluk Travmaları Yetişkin Hayatını Nasıl Etkiler?

Psikolojik travma nedir?

Travma, olayın kendisi değil, olayın kişide bıraktığı izdir. Bir deneyim, kişinin baş etme kapasitesini aştığında, güvende olma hissini sarstığında ve zihin tarafından "işlenip" geçmişe yerleştirilemediğinde travmatik hale gelir. Bu yüzden aynı olay bir kişide iz bırakmazken diğerinde yıllarca sürebilir; bu, zayıflık değil, o andaki kaynaklar, yaş ve destek ile ilgilidir.

Klinik olarak iki tür ayrılır: Büyük (T) travmalar — kaza, doğal afet, şiddet, taciz, ani kayıp gibi hayatı ya da bedeni tehdit eden olaylar. Küçük (t) travmalar — tek başına "felaket" olmayan ama tekrarlayan ve kişiliği şekillendiren deneyimler: sürekli eleştirilmek, kıyaslanmak, duygusal olarak ihmal edilmek, ebeveynin öngörülemez öfkesi, dışlanma. Küçük travmalar isimsiz oldukları için çoğu zaman fark edilmez; "çocukluğum normaldi" diyen birçok kişide bu izler bulunur.

Çocukluk travmaları yetişkinlikte nasıl görünür?

İlişkilerde: Yakınlıktan korkmak ya da tam tersi, terk edilmemek için kendini kaybetmek; kaygılı ya da kaçıngan bağlanma; partnerin küçük bir uzaklaşmasını felaket gibi yaşamak; kendini sürekli "fazla" ya da "yetersiz" hissetmek.
Duygularda: Ani ve orantısız öfke, duygusal hissizlik, sürekli tetikte olma, belirsiz bir "bir şey olacak" hissi, kronik utanç.
Kendilik algısında: "Değersizim", "kusurluyum", "sevilmeyi hak etmiyorum" gibi derin inançlar; mükemmeliyetçilik ve aşırı sorumluluk.
Bedende: Açıklanamayan ağrılar, uyku sorunları, sindirim sorunları, kolay irkilme.
Başa çıkma biçimlerinde: Aşırı çalışma, aşırı yeme, alkol, sürekli meşgul olma; çünkü durmak duyguyu getirir.

Bu belirtiler genellikle kaygı, depresyon, ilişki sorunu ya da özgüven eksikliği olarak terapiye gelir; travma bağlantısı süreçte ortaya çıkar.

Travma neden 'geçmişte kalmaz'?

Sıradan anılar zamanla soluklaşır ve "olmuştu" hissiyle hatırlanır. Travmatik anılar ise işlenemediği için ham haliyle depolanır: görüntüler, bedensel duyumlar ve inançlar bugünmüş gibi canlı kalır. Bir koku, bir ses tonu ya da bir bakış bu anıyı tetiklediğinde beden geçmişteki tehlikeye tepki verir; kişi "neden bu kadar aşırı tepki verdim" diye şaşırır. Travma terapisinin amacı bu anıları silmek değil, işlenmesini sağlayıp ait oldukları yere, geçmişe yerleştirmektir.

Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) ve karmaşık travma

TSSB, büyük bir travmatik olaydan sonra gelişir: olayın istemsizce zihne gelmesi, kâbuslar, hatırlatıcılardan kaçınma, aşırı tetiktelik ve duygudurumda olumsuz değişim en az bir ay sürer. Karmaşık travma (K-TSSB) ise özellikle çocuklukta uzun süre tekrarlayan ihmal, şiddet ya da istismar sonrasında görülür; TSSB belirtilerine ek olarak duygu düzenleme güçlüğü, olumsuz kendilik algısı ve ilişki sorunları eşlik eder. İkisi de tedavi edilebilir; ancak yaklaşım ve süre farklıdır.

Travma nasıl tedavi edilir?

Travma terapisi üç aşamalı ilerler: önce güvenlik ve stabilizasyon (duygu düzenleme becerileri, kaynak oluşturma), sonra anı işleme, son olarak yeniden bağlanma (yeni kimlik ve ilişkilerin kurulması). Anı işlemede en güçlü kanıta sahip yöntemler EMDR ve travma odaklı bilişsel davranışçı terapidir. Küçük travmalar ve çocukluk kaynaklı şemalarla şema terapi de etkili biçimde çalışır. Tek olaylı travmalarda birkaç seans yeterli olabilirken karmaşık travmada süreç aylarla planlanır. Ayrıntılar için travma ve yas sayfasına bakabilirsiniz.

Çocukluğumda travma yaşadım mı? Kendinize sorabileceğiniz sorular

Evde duygularınız için yer var mıydı, yoksa "ağlama", "abartma" mı duyardınız? Anne babanızın ruh halini sürekli takip etmek zorunda mıydınız? Sevgi koşullu muydu (başarı, uslu olma)? Bugün küçük eleştirilerde orantısız utanç ya da öfke hissediyor musunuz? Yakın ilişkilerde ya çok tutunuyor ya da hemen uzaklaşıyor musunuz? Bu sorulara birkaç "evet" vermek bir tanı değildir; ama bugünkü zorluklarınızın köklerine bakmanın zamanı geldiğini gösterir.

Sıkça sorulan sorular